Celiakia – nietolerancja glutenu

Celiakia – nietolerancja glutenu


Celiakia (choroba trzewna) to ogólnoustrojowa, autoimmunologiczna dysfunkcja organizmu związana z nietolerancją glutenu. Ma ona podłoże genetyczne i trwa przez całe życie. Czynnikiem wywołującym chorobę jest gluten, białko występujące w niektórych zbożach uprawnych. Jego spożycie powoduje zmiany struktury błony śluzowej jelita cienkiego, czego następstwem są zaburzenia wchłaniania oraz trawienia wszystkich składników odżywczych doprowadzające do wyniszczenia organizmu oraz licznych uporczywych objawów klinicznych. Podstawą leczenie choroby trzewnej jest dieta bezglutenowa, która obowiązuje przez całe życie. Dzisiaj zapoznamy się z najważniejszymi elementami dotyczącymi choroby.  😛 

Celiakia – epidemiologia

Badania epidemiologiczne oceniają, że celiakia występuje u 25-75 tysięcy młodych Polaków do 19 roku życia. Powinno się jednak zwrócić uwagę na częste braki w diagnostyce tej choroby. Zauważono, że wśród chorych przeważają kobiety. Zjawisko to utrzymuje się do 65 roku życia, później zanika. Należy podkreślić, że od niedawna zwiększa się ilość rozpoznawanych przypadków choroby na terenie Polski. [1] Najczęściej celiakia zostaje rozpoznana między 30 a 50 rokiem życia. Jesteś w grupie ryzyka?  😕

Celiakia- diagnostyka

Do powstania zaburzeń przyczyniają się następujące elementy:

  1. Predyspozycja genetyczna – uważa się , że przypadki choroby u krewnych pierwszego stopnia zwiększają ryzyko rozwoju celiakii, a posiadanie antygenów zgodności tkankowej HLA DQ2 i HLA DQ8 jest niezbędne do jej rozwoju.
  2. Immunologia– dowodem na to jest produkcja charakterystycznych przeciwciał przez chorego, rozwój celiakii wraz z pewnymi chorobami autoimmunologicznymi oraz poprawa stanu po podaniu leków immunosupresyjnych.
  3. Dieta– pojawienie się choroby wraz z wprowadzeniem glutenu do diety.[2]

Postacie choroby

Wyróżniamy trzy główne postacie choroby:

  • Postać jawna (aktywna, pełnoobjawowa) charakteryzuje się występowaniem większości klasycznych objawów ze strony układu pokarmowego. Zasadniczym symptomem rozwoju choroby są przewlekłe tłuszczowe biegunki. Ich częstotliwość wynosi około 4 epizodów/24h, natomiast typowa jest ich znaczna objętość oraz nieprzyjemny, ostry  zapach. Nie rzadko zdarzają się również biegunki o charakterze wodnistym lub pieniące się, co wynika z obecności niewchłoniętej w jelicie cienkim laktozy w kale. Dodatkowymi objawami mogą być nie dające się zlokalizować bóle brzucha, często mylone z innymi chorobami oraz zahamowanie wzrostu lub nawet spadek masy ciała.
  • Postać skąpoobjawowa jest bardzo trudna do zdiagnozowania, ponieważ zazwyczaj przejawia się objawami niezwiązanymi z układem pokarmowym (tabela 1). Bywa i tak, że o chorobie świadczy pojedynczy symptom, który często jest niespecyficzny dla tego zaburzenia. Z tego powodu często nie zostaje rozpoznana przez wiele lat.[3]
  • Ostatnia to postać utajona, która nie wywołuje żadnych objawów. Może jednak ulec zmianie w jedną z postaci wymienionych wyżej w różnych okolicznościach takich jak zakażenia, ciąża czy pod wpływem przewlekłego napięcia nerwowego. [4]

Tabela 1  Objawy choroby trzewnej niezwiązane z układem pokarmowym. [5]

Narząd/ UkładObjawyPrzyczyna
KrwiotwórczyniedokrwistośćNiedobór: żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12
 KrwawienieNiedobór: witaminy K, trombocytopenia
KostnyOsteopeniaZaburzenia wchłaniania wapnia i witaminy D
 Patologiczne złamania kostneosteopenia
 OsteoartropatiaNieznana
MięśnieAtrofia (zanik)Niedożywienie związane z zaburzeniem wchłaniania
 KurczeZaburzenia wchłaniania wapnia, witaminy D i magnezu
 Osłabienie siły mięśniowejNiedobory potasu, zanik mięśni
NerwowyNeuropatia obwodowaNiedobory witaminy B12 i tiaminy
 AtaksjaUszkodzenie mózgu i tylnych sznurów nerwowych
 Demielinizacja ośrodkowego układu nerwowego (padaczka)nieznana
EndokrynnyCukrzyca insulinozależnaautoimmunologiczna
 tężyczkahipokalcemia
 Zaburzenia miesiączkowania (brak miesiączki), niepłodność, impotencjaNiedoczynność przysadki w wyniku niedożywienia
SkóraZapalenie skóryZaburzenia wchłaniania witaminy A i witamin z grupy B
 wybroczynyNiedobór wiataminy K
 ObrzękiNiedobory białkowe
 Choroba DuhringaNieznana

Powikłania nieleczonej celiakii

Leczenie choroby polega na wykluczeniu z diety pszenicy, żyta, jęczmienia oraz owsa. Tylko rygorystyczna dieta bezglutenowa umożliwi cofnięcie się zmian histopatologicznych oraz złagodzenie objawów klinicznych. Mimo tego wielu chorych nie przestrzega zaleceń. 🙄 Powody takiego postępowania są różne. Począwszy od aspektów psychologicznych, kończąc na finansowych.

Nieprzestrzeganie rygorystycznych zasad żywienia prowadzi do powikłań związanych z zespołem złego wchłaniania, takich jak niedobór witamin i minerałów np:

  • zmniejszone wchłanianie żelaza powodujące niedokrwistość
  • zmniejszone wchłanianie wapnia i witaminy D, związane kolejno z rozwojem osteoporozy i osteomalacji

Powikłania w układzie nerwowym:

  • epilepsja
  • niezbornoścć ruchów
  • pogorszenie nastroju, który prowadzi do depresji i izolacji

Powikłania w układzie rozrodczym:

  • nieprawidłowości w miesiączkowaniu,
  • poronienia,
  • przedwczesne pokwitanie,
  • bezpłodności

Ponadto choroba ma wypływ na obniżenie masy urodzeniowej noworodka oraz może być przyczyną jego śmierci. Co więcej zauważono dodatnią korelację między rozwojem celiakii, a występowaniem innych wymienionych wcześniej chorób autoimmunologicznych. Należy również pamiętać, że skutkiem nagminnego nieprzestrzegania diety bezglutenowej jest zwiększone ryzyko zachorowania na nowotwory takie jak rak jelita grubego oraz cienkiego lub chłoniak nieziarniczy.[2]

Dieta bezglutenowa

Podstawą diety bezglutenowej jest eliminacja szkodliwego glutenu. Uzyskana jest ona poprzez spożywanie produktów naturalnie bezglutenowych bądź modyfikowanych technologicznie w celu usunięcia lub rozłożenia szkodliwego składnika. Z wyjątkiem tych ograniczeń podlega ona takim samym zasadom jak dieta podstawowa. Ważne jest, aby była zgodna z aktualnymi zasadami racjonalnego żywienia i pokrywała całkowite zapotrzebowanie pacjenta na składniki odżywcze, minerały i witaminy. Gluten zawierają takie zboża jak:

  • żyto,
  • pszenica,
  • jęczmień,
  • owies
  • ich odmiany, dlatego bezsprzecznie należy wykluczyć je z diety

Można je zastąpić zbożami, które z natury nie zawierają szkodliwego białka.

Wskazana jest kukurydza, ryż, soja, proso, gryka, tapioka, amarantus, maniok, soczewica, fasola, sargo, sorgo, orzechy, wszelkiego rodzaju mięsa, warzywa, owoce, jaja.

Takie ograniczenia w diecie bezglutenowej były stosunkowo mało problematyczne do czasu, gdy producenci żywności dostrzegli korzyści wynikające z wykorzystywania glutenu jako stabilizatora i emulgatora w procesie technologicznym. Spowodowało to powszechne jego występowanie w produktach pierwotnie bezglutenowych.Ważnym problemem jest również nieprzestrzeganie higieny produkcji żywności bezglutenowej. Często na rozmaitych etapach wytwarzania pożywienia nie zawierającego glutenu ma on kontakt z wyrobami, które go zawierają. Mimowolnie dochodzi więc do zanieczyszczenia. Więcej o diecie bezglutenowej i analizie jej wartości odżywczej znajdziesz w kolejny wpisie!

Profilaktyka celiakii

Wytyczne ESPGHAN z 2007 roku dotyczące wprowadzania glutenu do diety dziecka zalecają, aby został on podany powyżej 4 do 7 miesiąca życia zaczynając od małych ilości w czasie karmienia piersią. Zalecenia te nie tylko zmniejszają częstotliwość zachorowań na celiakię czy alergię na gluten, ale dodatkowo  również na cukrzyce typu 1. 🙂

Gdzie więcej?

1.Szaflarska-Popławska A., Karczewska K., Żabka A. i wsp.: „Występowanie celiakii w Polsce- badanie wieloośrodkowe”. Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2009, 11(3), 115

2.Cichańska B.A.: „Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady”. Wydawnictwo Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Celiakię “PRZEKREŚLONY KŁOS”. Bydgoszcz 2013.

3.Szaflarska-Popłowska A., Cichańska B. A., Kupczyk K.: „Celiakia, Dieta bezglutenowa- Co powinieneś o tym wiedzieć?”. Wydawnictwo Centrum Promocji i Reklamy Remedia. Bydgoszcz.

4.Ciborowska H., Rudnicka A., (red.): „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009.

5.Jarosz M., Dzieniszewski J.: „Celiakia. Porady lekarzy i dietetyków”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.

Oceń artykuł
% [Razem: 0 Śr: 0]

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Nowość ! Diety Online.Sprawdź
+