Nietolerancja laktozy- kogo dotyczy?

Nietolerancja laktozy- kogo dotyczy?


Oprócz diety bezglutenowej TUTAJ stosowanej przez osoby z nietolerancją glutenu TUTAJ coraz częściej słyszy się również o nietolerancji laktozy i związanej z nią diecie. Na czym polega nietolerancja laktozy? Kogo dotyczy? Dzisiaj opowiemy sobie o samej nietolerancji oraz o metodach jej diagnozowania, aby w kolejnym wpisie rozszerzyć temat diety bezlaktozowej.  🙂 

Nietolerancja laktozy a alergia

Nietolerancja pokarmowa związana jest z nieprawidłową odpowiedzią organizmu
na daną żywność, w której nie występuję reakcja ze strony układu odpornościowego,
dlatego też nie jest klasyfikowana jako alergia.

Podstawową różnicą miedzy tymi zaburzeniami jest to, że nietolerancja rozwija się stopniowo, a nie gwałtownie oraz, że po wyeliminowaniu szkodliwego składnika może się wycofać. Kolejną cechą charakterystyczną dla nietolerancji jest to, że pojawia się ona w konsekwencji przyjmowania wielokrotnie znacznych ilości pokarmów i nie daje nagłych objawów. Istotnym problemem dotyczącym wysunięcia odpowiedniej diagnozy nietolerancji pokarmowych jest występowanie objawów nie tylko ze strony przewodu pokarmowego, ale i z innych układów. Niespecyficzna dla nietolerancji jest więc bolesność stawów czy głowy, a mimo to w czasie zaburzenia występuje. Istnieje kilka czynników które w sposób znaczący przyczyniają się do rozwoju tego typu zaburzenia. Należą do nich:

  • Długotrwała antybiotykoterapia
  • Zakażenie prowadzące do dysfunkcji błony śluzowej jelita
  • Zaburzenia pracy układu pokarmowego np. zbyt niska produkcja substancji trawiennych przez żołądek
  • Niestałość flory fizjologicznej jelit

Wśród nietolerancji pokarmowych bardzo powszechna jest nietolerancja laktozy.[1] Nietolerancja laktozy jest to zaburzenie manifestujące się określonymi objawami, które wynikają z braku możliwości organizmu do rozłożenia spożywanej laktozy. 😥

Co to jest laktoza?

Laktoza klasyfikowana jest jako dwucukier zawierający glukozę oraz galaktozę. Cukier ten znajduję się w znacznej ilości w mleku pochodzenia zwierzęcego, jak i tym produkowanym przez kobiety w czasie karmienia piersią. Po spożyciu laktoza w postaci niezmienionej kolejnymi elementami przewodu pokarmowego dostaje się do jelita cienkiego, gdzie zostaje rozłożona do cukrów prostych, które są przydatne dla organizmu człowieka. Zawartość dwucukru nie jest jednakowa dla każdego rodzaju mleka oraz przetworu, który z niego powstaje. Na przykład mleko kobiece dostarcza większych ilości laktozy niż mleko kozie czy krowie. Podobne różnice są zauważalne przy porównywaniu mleka do jego przetworów. W ich składzie odsetek laktozy jest mniejszy w stosunku do produktu, z którego zostały wykonane. Wykluczenie laktozy z diety powinno się wiązać z konkretnymi przeciwwskazaniami co do jej spożywania, ponieważ posiada ona liczne właściwości, które korzystnie wpływają na organizm pacjenta. Laktoza oprócz tego, że dostarcza energii to również zwiększa wykorzystanie pochodzącego z żywności wapnia, koniecznego dla sprawnego funkcjonowania organizmu. Jest ona wykorzystywana często w przemyśle spożywczym, dlatego można ją znaleźć nie tylko w produktach pochodzenia mlecznego. [1]

Czym się różni laktoza od laktazy?

Odpowiedzialny za nietolerancje laktozy jest enzym zaliczany do β-glikozydaz. Nazwany jest on laktazą i jego zadaniem jest hydroliza wiązania β-1,4-glikozydowego z uwolnieniem glukozy i galaktozy. Laktaza jest syntezowana przez organizm w rąbku szczoteczkowym znajdującym się na mikrokosmkach w jelicie cienkim. Jej zdolność do hydrolizy wzrasta w kierunku światła jelita i jest najwyższa w wczesnym okresie życia człowieka. Po upływie roku od urodzenia stopniowo maleje uzyskując w średnim wieku wartość około 10% aktywności mierzonej w okresie noworodkowym. [2]

Nietolerancji laktozy- patogeneza oraz objawy

Przyczyną rozwoju nietolerancji laktozy jest jej nieprawidłowe trawienie oraz wchłanianie.

Zaburzenia rozkładu dwucukru mogą być konsekwencją:

  • ograniczonej zdolności laktazy do przeprowadzenia hydrolizy laktozy co jest związane z upośledzoną produkcją enzymu bądź z zbyt małą podażą laktozy wraz z pokarmem
  • zbyt krótkiego kontaktu miedzy enzymem a cukrem uniemożliwiającym jego degradację czego przyczyną są nadmierne ruchy jelit lub stany po usunięciu jelita czy wytworzeniu się przetoki

Częste stany zaburzenia wchłaniania laktozy mogą być spowodowane dysfunkcją kosmków jelitowych, która może powstać w wyniku np. choroby trzewnej TUTAJ. Dodatkowo wpływ na funkcję jelita cienkiego ma stan jego flory bakteryjnej. 🙂

            Pojawienie się powyższych zaburzeń skutkuje niemożliwością hydrolizy laktozy oraz do jej odkładania się w jelicie. Występujące w jelicie cienkim bakterie zdolne są do przeprowadzania fermentacji beztlenowej dwucukru czego wynikiem jest uwolnienie gazów oraz kwasów np. kwasu octowego do światła jelita. Fermentacja pozwala na usunięcie części laktozy z organizmu, reszta w postaci nierozłożonej gromadząc się w jelicie powoduje podwyższenie ciśnienia osmotycznego w jego obrębie. Produkty fermentacji są powodem biegunek, które ze względu na znaczne straty płynów oraz składników odżywczych mogą prowadzić do spadku masy ciała oraz spadku zawartości wody w ciele. Oprócz częstszych wypróżnień występują również wzdęcia, bóle oraz burczenie brzucha. 😯

            Rodzaj symptomów nietolerancji laktozy wiąże się z metryką chorego oraz dawką spożytego cukru. U najmłodszych objawia się głównie oddawaniem częstego, wodnistego stolca natomiast wraz z starzeniem się organizmu dominują inne dolegliwości jelitowe.

Do najczęstszych objawów nietolerancji laktozy wśród dorosłych należą:

  1. bóle brzucha
  2. burczenie
  3. uczucie gromadzenia się gazów w brzuchu
  4. kolka
  5. nadmierne wiatry
  6. rzadziej biegunka

Osoba z zaburzeniami trawienia cukru mlecznego powinna się spodziewać przejawów choroby po upływie 30 minut do nawet kilku godzin od spożycia zakazanego produktu. [2]

Nietolerancja laktozy- rodzaje

Dotychczas sklasyfikowano trzy typy nietolerancji laktozy, które wynikają z niedoboru enzymu odpowiedzialnego za jej rozłożenie zwanego laktazą.

A. Pierwotny niedobór laktazy

  1. Niedobór laktazy wrodzony

Tak zwana alaktazja nie należy do częstych postaci nietolerancji laktozy. Zaburzenie to ma podłoże genetyczne i związane jest z patologicznym nieprodukowaniem laktazy w organizmie. Symptomy choroby w postaci biegunek pojawiają się u już u noworodków, które po raz pierwszy były karmione mlekiem. Działaniem koniecznym w tym przypadku jest całkowita eliminacja produktów zawierających laktozę z diety dziecka do końca jego życia.

  1. Hipolaktazja dorosłych

Postać znacznie częstsza od alaktazji. Dotyczy ona pacjentów zdrowych po urodzeniu, ale u których zdolność laktazy do hydrolizy laktozy maleje z każdym rokiem życia. Rozwój nietolerancji związany jest nie tylko z dziedziczeniem predyspozycji do rozwoju choroby, ale i również z przynależnością do danej grupy etnicznej np. objawy zaburzenia u Europejczyków pojawiają się znacznie później niż u Meksykanów.  W tym typie nietolerancji chorzy nie muszą stosować restrykcyjnej diety bezmlecznej, a jedynie ograniczyć ilość spożywanej laktozy.

B. Wtórny niedobór laktazy

Występuje u osób z czasowym zaburzeniem syntezy laktazy, które może być następstwem miedzy innymi:

  • Zakażeń bakteryjnych, wirusowych i innych
  • Choroby trzewnej
  • NLPZ
  • Antybiotykoterapii
  • Alergii
  • Częstego spożycia alkoholu
  • Narażeniu na dużą dawkę promieniowania jonizującego

Objawy przechodzą wraz z naprawą uszkodzonej przez wyżej wymienione czynniki błony jelita co powoduje wyregulowanie syntezy laktazy. W zależności od stężenia enzymu w organizmie zalecane jest ograniczenie lub wykluczenie podaży laktozy w pokarmie.

 C. Rozwojowa nietolerancja laktozy

Dotyczy dzieci urodzonych przedwcześnie. Ustępuje wraz z rozwojem błony śluzowej jelita cienkiego umożliwiającej produkcje enzymu. [3]

Diagnozowanie nietolerancji laktozy

Rozpoznanie zaburzenia oparte jest nie tylko na dokładnym wywiadzie lekarskim, ale przede wszystkim na badaniach, które umożliwiają sformułowanie rzetelnej diagnozy. Do tych badań zalicza się:

  • Wodorowy test oddechowy

            Test polega na oznaczeniu zawartości wydychanego wodoru. Jest on powszechnie stosowany , ponieważ jest bardzo skuteczny oraz nie ingeruje w organizm pacjenta, dlatego uważany jest za bezpieczny. U zdrowej osoby ilość wydychanego wodoru jest niewielka, natomiast u pacjenta z nietolerancją laktozy bywa znacznie podwyższona. Wynika to z tego, że u chorych niedobór lub całkowity brak enzymu rozkładającego laktozę powoduję jej gromadzenie się w jelicie grubym oraz rozkład pod wpływem mikroflory bakteryjnej. W wyniku tych reakcji powstają produkty fermentacji, do których należy H2 oraz CH4 . Gazy te poprzez naczynia krwionośne wędrują do płuc i wydostają się z organizmu podczas wydechu. Diagnozę potwierdzającą występowanie nietolerancji laktozy można wysunąć, jeśli poziom wybranych gazów zwiększy się w stosunku do wartości sprzed spożycia laktozy o daną wartość:

  • Wzrost CH4 > 12 ppm
  • Wzrost H2 > 20 ppm
  • Wzrost CH4 + H2 > 15 ppm
  • Test tolerancji laktozy

            Polega on na podaniu pacjentowi doustnie dawki laktozy, a następnie na monitorowaniu zmian glukozy we krwi. W prawidłowo funkcjonującym organizmie laktoza jest rozkładana do galaktozy i glukozy, czego przejawem jest wzrost glukozy we krwi. Po podaniu kolejnych dawek laktozy wartość glukozy powinna się podnosić. Mierząc jej zmiany lub ich brak można wnioskować o występowaniu lub braku nietolerancji laktozy. Jeśli wartość glukozy każdorazowo wzrasta oznacza to, że dany pacjent jest zdrowy. Brak zmian glikemii lub nieznaczny jego wzrost wskazują na nieprawidłowy rozkład dwucukru, a więc na występowanie zaburzenia. Należy jednak zachować szczególną ostrożność przy diagnozowaniu tym testem nietolerancji laktozy u chorych na cukrzycę.

  • Wykluczenie z pożywienia laktozy

            Zalecenie pacjentowi stosowania diety nie zawierającej laktozy może być jednym z czynników diagnozowania nietolerancji tego dwucukru. Jeśli w czasie stosowania diety stan pacjenta się poprawi oraz zmniejszą się występujące u niego dolegliwości charakterystyczne dla nietolerancji laktozy może to sugerować brak występowania zaburzenia trawienia laktozy. Warunkiem koniecznym do poprawnego rozpoznania jest stosowanie diety bezlaktozowej przez okres co najmniej dwóch tygodni.

  • Kwasowość stolca

            U zdrowej dorosłej osoby pH kału jest obojętne lub lekko zasadowe. Znając te wartości bada się kwasowość kału u osoby podejrzanej o występowanie nietolerancji. Wartości niższe od normy wskazują na nieprawidłowe trawienie laktozy. Diagnostyka ta wygląda inaczej u niemowląt, które ze względu na spożywanie pokarmów wysokolaktozowych mają naturalnie obniżone pH stolca w porównaniu do zdrowych, starszych pacjentów. [3]

Dieta bezlaktozowa

Polega ona na wykluczeniu laktozy z diety poprzez zaprzestanie spożywania produktów, które są jej źródłem. Jest ona główną metodą leczenia nietolerancji laktozy i może być modyfikowana w zależności od typu zaburzenia. Stopnień wykluczenia z diety dwucukru zależy od poziomu aktywności laktazy, dlatego też dieta musi być ustalana indywidualnie dla pacjenta. Chorzy z wtórną nietolerancją nie muszą przestrzegać diety do końca życia, lecz tylko w okresie zmniejszonej aktywności enzymu spowodowanej działaniem szkodliwych czynników. Ciągłe przestrzeganie rygorystycznej diety bezlaktozowej jest konieczne u pacjentów z wrodzoną nietolerancją cukru mlecznego. U dorosłych pacjentów, u których wraz z wiekiem zmalała aktywność laktazy zalecane jest spożywanie produktów mlecznych w małych porcjach, a nie ich całkowite wykluczenie. Udowodniono, że małe dawki laktozy u tego typu chorych nie dają niekorzystnych symptomów. Ze względu na różnice w dawkowaniu produktów mlecznych w każdym rodzaju zaburzenia szczególnie uważnie należy rozpatrywać takie przypadki, ponieważ zbyt restrykcyjna dieta pozbawia pacjentów głównych źródeł wapnia.

  1. Ciborowska H., Rudnicka A., (red.): „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009.
  2. Fritzsche D.:  „Nietolerancja laktozy”. Wydawnictwo RM, Warszawa 2011.
  3. Fider E., Lisowska A., Walkowiak J.: „Nietolerancja laktozy- klasyfikacja i diagnostyka”. Pediatria Polska 2009, 84 (6), 564
Oceń artykuł
% [Razem: 0 Śr: 0]

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Nowość ! Diety Online.Sprawdź
+